Konwencja genewska

Konwencja Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), przyjęta w 1951 r., regulująca sytuację prawną osób uciekających przed wojną, konfliktami zbrojnymi i prześladowaniami. Pierwotnie regulowała status prawny osób wygnanych w wyniku działań wojennych II wojny światowej. Polska podpisała Konwencję Genewską w 1991 r.

Konwencja dotycząca statusu uchodźców z 1951 r. jest podstawowym dokumentem prawnym w zakresie ochrony uchodźców. Konwencja definiuje pojęcie uchodźcy i określa, jakiego rodzaju ochronę prawną, inną pomoc oraz prawa socjalne uchodźcy powinni otrzymać od państwa będącego sygnatariuszem Konwencji. Tekst Konwencji Genewskiej znajduje się [tutaj]

Protokół Nowojorski

Protokół przyjęty w 1967 r., będący uzupełnieniem do Konwencji Genewskiej, który zniósł ograniczenia czasowe i geograficzne w przyznawaniu statusu uchodźcy.

Azyl

Opieka prawna udzielona obcokrajowcowi (azylantowi) przez państwo na terytorium którego znalazł się. Pojęcie azylu jest zdefiniowane w art. 14 Powszechnej Deklaracji Praw CzłowiekaKażdy człowiek ma prawo ubiegać się o azyl i korzystać z niego w innym kraju w razie prześladowania. W Polsce jest to forma ochrony udzielana cudzoziemcom w sytuacji, gdy jest to niezbędne do zapewnienia im ochrony oraz gdy przemawia za tym ważny interes Rzeczpospolitej Polskiej.

Azylant

Cudzoziemiec poszukujący azylu na ternie obcego państwa.

Uchodźca

Osoba, która z powodu swoich przekonań politycznych, przynależności religijnej, narodowej, etnicznej, rasowej i działalności polityczno-niepodległościowej musiała opuścić swój kraj w obawie o własne życie, zdrowie i wolność.

Ochrona międzynarodowa

Ochrona prawna udzielona cudzoziemcowi w Polsce na podstawie Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. W latach 2012-2015 o ochronę międzynarodową w Polsce, według danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wnioskowały 45 524 osoby (najczęściej obywatele Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej, obywatele Ukrainy, Gruzji, Armenii i Syrii).

Wniosek o udzielanie ochrony międzynarodowej

Wniosek składany przez cudzoziemca do Komendanta Placówki Straży Granicznej (granica lądowa - przejścia graniczne, powietrza - porty lotnicze i morska - porty morskie). Wniosek liczy 22 strony.

Status uchodźcy

Jedna z form ochrony międzynarodowej udzielana cudzoziemcom w Polsce. Przyznawany jest osobie, która wykazała indywidualne zagrożenie utraty życia, wolności i bezpieczeństwa po powrocie do swego kraju pochodzenia z powodu swojej działalności politycznej, militarnej, wyznawanych poglądów, przynależności do określonej grupy społecznej, religijnej, narodowościowej i etnicznej. Decyzja o nadaniu statusu uchodźcy nadawana jest przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdSC).

Według danych UdSC w latach 2012-2015 status uchodźcy uzyskało w RP 905 cudzoziemców (m.in. 388 obywateli Syrii, 108 obywateli Federacji Rosyjskiej - głównie narodowości czeczeńskiej, 73 obywateli Białorusi, 63 bezpaństwowcom/ bez obywatelstwa, 49 obywateli Afganistanu, 24 obywateli Iraku).

Ochrona uzupełniająca

Jedna z form ochrony międzynarodowej udzielana cudzoziemcom w Polsce. Przyznawany jest osobie, której w chwili powrotu do kraju pochodzenia grozi ryzyko doznania poważnej krzywdy (orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego). Decyzja o nadaniu ochrony uzupełniającej nadawana jest przesz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Według danych UdSC w latach 2012-2015 ochronę uzupełniającą uzyskały w RP 623 osoby (m.in. 418 obywateli Federacji Rosyjskiej - głównie narodowości czeczeńskiej, 42 obywateli Syrii, 40 obywateli Iraku, 22 obywateli Somalii, 18 obywateli Kazachstanu).

Zgoda na pobyt ze względów humanitarnych i na pobyt tolerowany

Jedna z form legalizacji pobytu w Polsce, wydawana przez Komendanta Oddziału Straży Granicznej. Nadawana jest cudzoziemcowi, którego wydalenie do kraju pochodzenia może nastąpić jedynie do państwa w którym:

a) zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, lub

b) mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu

c) mógłby być zmuszony do pracy

d) mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej.

Dodatkowo, zgoda na pobyt ze względów humanitarnych jest udzielana, jeżeli zobowiązanie cudzoziemca do powrotu: naruszałoby jego prawa do życia rodzinnego lub prywatnego, lub naruszałoby prawa dziecka.

Imigrant

Osoba, która opuszcza swój kraj, by poprawić jakość swojego życia w celu znalezienia lepszej pracy, szkoły albo połączenia z rodziną.

Cudzoziemiec

Osoba, która nie posiada obywatelstwa danego kraju, na terenie którego przebywa.

Bezpaństwowiec 

Osoba, której żadne państwo nie uznaje za swojego obywatela, czyli osoba, która nie posiada obywatelstwa żadnego państwa.

Relokacja

Państwowe, zorganizowane przenoszenie uchodźców z jednego państwa unijnego do drugiego, np. z Grecji do Polski.

Przesiedlenie

Państwowe, zorganizowane przenoszenie uchodźców z terenów położonych poza UE na teren któregoś z państw członkowskich, np. z Libanu do Polski.

Ośrodek dla uchodźców

Miejsce zakwaterowania cudzoziemców oczekujących na wydanie decyzji o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. Obecnie działa 11 ośrodków i prowadzone są przez Urząd do Spraw Cudzoziemców (UdSC). Ośrodki zlokalizowane są na terenie 5 województw: lubelskiego, podlaskiego, mazowieckiego, łódzkiego i kujawsko-pomorskiego. W ośrodku cudzoziemiec otrzymuje bezpłatne zakwaterowanie, wyżywienie, opiekę medyczną i kieszonkowe na zakup środków higienicznych w wysokości 70 zł./miesiąc.

Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców

Miejsce umieszczenia cudzoziemców, obywateli państw trzecich (spoza UE), przebywających w Polsce nielegalnie, przekazanych do Polski z innych krajów UE lub próbujących dostać się na terytorium Polski bez ważnego dokumentu wjazdowego (paszport, wiza wjazdowa). O umieszczeniu w ośrodkach decydują sądy rejonowe. Strzeżone Ośrodki dla Cudzoziemców są prowadzone przez Straż Graniczną. Obiekty te znajdują się w Krośnie Odrzańskim, Przemyślu, Białej Podlaskiej, Białymstoku, Kętrzynie i Lesznowoli. 

Tymczasowe Zaświadczenie Tożsamości Cudzoziemca (TZTC)

Dokument wydawany cudzoziemcom ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej w okresie trwania postępowania statusowego. Tymczasowe zaświadczenie tożsamości cudzoziemca, w okresie swojej ważności, potwierdza tożsamość osoby, której zostało wydane, i uprawnia tę osobę oraz małoletnie dzieci, których dane zostały wpisane, do pobytu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Pierwszy dokument TZTC wydaje Komendant Placówki Straży Granicznej, który przyjął wniosek. Kolejne dokumenty TZTC wymienia i wydaje Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców na wniosek cudzoziemca.

Karta pobytu

Dokument potwierdzający tożsamość cudzoziemca podczas jego pobytu na terytorium Polski oraz uprawnia, wraz z dokumentem podróży, do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy. Dokument ten, wydany przez wojewodę, otrzymują cudzoziemcy, którzy uzyskali w Polsce: zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony (dokument ważny przez okres tego zezwolenia), zezwolenie na osiedlenie się (dokument ważny 10 lat), zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE (dokument ważny 5 lat).

Kartę pobytu,  wydaną przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, otrzymują także cudzoziemcy którzy zostali objęci ochroną międzynarodową w Polsce (status uchodźcy - 3 lata ważności dokumentu; ochrona uzupełniająca - 2 lata ważności dokumentu). Według danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdSC) na dzień 31 października 2016 r. w Polsce przebywało 254 131 cudzoziemców posiadających kartę pobytu - największa grupa to obywatele Ukrainy, na kolejnych miejscach uplasowali się obywatele Niemiec, Białorusi, Federacji Rosyjskiej, Wietnamu, Włoch, Chin, Francji i Wielkiej Brytanii.

Indywidualny Program Integracyjny (IPI)

Roczna pomoc integracyjna dla cudzoziemców, którzy otrzymali w Polsce status uchodźcy lub ochronę międzynarodową. Pomoc obejmuje świadczenia pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego, opłacenie składki na ubezpieczenie zdrowotne, specjalistyczne poradnictwo (prawne, psychologiczne, zawodowe, pedagogiczne). IPI są przyznawane cudzoziemcom przez Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie (PCPR), Miejskie Centra Pomocy Rodzinie (MOPR), a w przypadku  Warszawy przez Warszawskie Centra Pomocy Rodzinie (WCPR). Wysokość świadczeń pieniężnych:

1) w okresie pierwszych 6 miesięcy realizacji programu integracyjnego:

  • - do 1.335,00 zł miesięcznie - dla osoby samotnie gospodarującej;
  • - do 934,50 zł miesięcznie na osobę - w rodzinie 2-osobowej;
  • - do 801,00 zł miesięcznie na osobę - w rodzinie 3-osobowej;
  • - do 667,50 zł miesięcznie na osobę - w rodzinie 4-osobowej i większej.

2) w okresie od 7 do 12 miesiąca realizacji programu integracyjnego:

  • - do 1.201,50 zł miesięcznie - dla osoby samotnie gospodarującej;
  • - do 841,05 zł miesięcznie na osobę - w rodzinie 2-osobowej;
  • - do 720,90 zł miesięcznie na osobę - w rodzinie 3-osobowej;
  • - do 606,00 zł miesięcznie na osobę - w rodzinie 4-osobowej i większej.

Karta Polaka

Dokument potwierdzający przynależność do narodu polskiego. Dokument wydawany Polakom, którzy nie posiadają polskiego obywatelstwa i osobom polskiego pochodzenia rozsianym na całym świecie. Karta Polaka nie jest dokumentem potwierdzającym tożsamość i legalność pobytu w Polsce. Kartę Polaka wydają polskie placówki dyplomatyczne. Według danych MSZ przez 9 lat obowiązywania Ustawy o Karcie Polaka wydano ok. 170 tysięcy tych dokumentów, z czego ok. 75 tysięcy na Białorusi i ok. 70 tysięcy na Ukrainie. 

Ustawa o udzielaniu ochrony cudzoziemcom na terytorium RP

Ustawa regulująca sytuację prawną cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce.

Urząd do Spraw Cudzoziemców (UdSC)

Centralny organ administracji rządowej, podległy Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, odpowiedzialny za w sprawy wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego, nadawania statusu uchodźcy, udzielenia cudzoziemcom azylu, udzielania ochrony uzupełniającej, wyrażania zgody na pobyt tolerowany oraz udzielenia ochrony czasowej. UdSC jest odpowiedzialny za prowadzenie ośrodków dla uchodźców w Polsce.

Rada do Spraw Uchodźców (RdSU)

Organ administracji publicznej rozpatrujący odwołania od decyzji i zażalenia na postanowienia wydane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w większości spraw związanych z nadawaniem lub pozbawianiem statusu uchodźcy oraz udzielaniem lub pozbawianiem ochrony uzupełniającej. Rada do Spraw Uchodźców podlega bezpośrednio Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Straż Graniczna (SG)

Umundurowana i uzbrojona formacja powołana do ochrony granicy państwowej, kontroli ruchu granicznego oraz zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji. Struktura SG: Komenda Główna, 9 Oddziałów.

UNHCR

Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców , organ ONZ odpowiedzialny za koordynację i organizację pomocy dla uchodźców, i rozwiązywania ich problemów.

     Projekt „Więcej wiedzy, mniej emocji” współfinansowany jest ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich oraz Gminy Miasto Szczecin